Ik heb het begrepen

MOEV respecteert de privacy van uw gegevens.

Waarom cookies? Ze worden gebruikt om de website en uw browserervaring te verbeteren.
Klik op "Ik heb het begrepen" om cookies te accepteren en direct door te gaan naar de website of klik op “Meer informatie

 

Welbevinden en diversiteit op de speelplaats


Moev tussen lessen speelplaats inrichting welbevinden340In het kort


Op een speelplaats waar aandacht is voor ieders welbevinden:

  • voelen leerlingen zich gelukkiger;
  • is er minder sprake van pestgedrag;
  • is er nood aan begeleiding en goede afspraken;
  • is er voor elk wat wils.

Een woordje meer uitleg


Wanneer leerlingen zich goed voelen op school zullen ze meer gemotiveerd zijn en het ook beter doen op school. Dat geldt voor iedereen, en zeker op de speelplaats. Op de speelplaats jezelf kunnen zijn en je gewaardeerd voelen is dus zéér belangrijk. Kinderen en jongeren die op een groene en gevarieerde speelplaats kunnen vertoeven tijdens de speeltijd zijn gelukkiger, vertonen minder negatief gedrag en presteren beter op school dan kinderen die enkel een klassieke grijze speelplaats ter beschikking hebben.1

Wanneer je leerlingen betrekt bij het ontwerpen van de speelplaats zullen ze zich hier ook meer thuis voelen (zie hoofdstuk 'participatie').2


 

Hoe creëer je een gevarieerde speelplaats?

Moev tussen lessen inrichting speelplaats info strand220©VDSEen gevarieerde speelplaats biedt mogelijkheden voor allen. Iedereen moet er zijn pauzes zinvol kunnen invullen. Wie behoefte heeft aan rust en veiligheid, wie zich wil uitleven, kan hier terecht. Zorg voor voldoende uitdaging en variatie op de speelplaats: variatie in inrichting en infrastructuur, diverse spelvormen én voldoende materiaal dat inspeelt op de interesse van de kinderen/jongeren. Daarnaast zijn de begeleiding en de afspraken ook zeer belangrijk. 

Op een gevarieerde speelplaats is er afwisseling in ondergrond: zowel verhard als onverhard terrein (zand, gras, aarde, grind e.d.), maar ook in reliëf: er zijn (iets) hogere en lagere plekjes. Vanop de ‘berg’ voelen kinderen zich heer en meester; in een greppel kunnen ze knus samenzitten; de helling kunnen ze op- en aflopen of afrollen.

Zorg voor verschillende spelzones: rustige hoekjes, zones voor actief spel en sport, een creahoekje, een natuurplek enz. Iedere leerling vindt wel een leuke activiteit en een plekje waar hij of zij zich goed voelt. In het secundair onderwijs zijn leerlingen vaak opzoek naar een plek waar ze elkaar kunnen ontmoeten of kunnen ‘chillen’.

Biedt activiteiten en animatie aan, maar laat ook de leerlingen hier zelf voorstellen doen. Vertrek vanuit de interesses, noden en talenten van de leerlingen en laat leerlingen zelf kiezen of en waaraan ze willen deelnemen. Geef de leerlingen die initiatief willen nemen hier ook de mogelijkheden toe. In het basisonderwijs is het leuk om te variëren in de materialen maar ook om onbestemd materiaal aan te bieden, zodat fantasiespelen ook een plek krijgen.

Moev tussen lessen inrichting speelplaats info spelen220©GoodPlanetMaar als de inrichting van de speelplaats verandert, moet er ook gesleuteld worden aan het toezicht en de begeleiding. Een gevarieerde speelplaats met verstopplekjes, hoekjes en heuveltjes is niet in één blik te overzien en vraagt een meer actief toezicht. Pesten doet zich vaak voor op plekken die aan het oog van de leerkracht ontsnappen. Uiteraard moeten negatief gedrag en pesten integraal worden aangepakt, maar een kwaliteitsvolle speelplaats met alerte begeleiders vormt zeker een onderdeel van het pestpreventiebeleid. Actief toezicht kan betekenen dat leerkrachten rondgaan en rondkijken, of zelfs dat ze activiteiten aanbieden en begeleiden. Leerkrachten kunnen een gesprek aangaan en op een andere manier contact hebben met de leerlingen. Ze leren elkaar op een andere manier kennen dan in de klas en dit bevordert het welbevinden en het gevoel van veiligheid.

Moeten alle leerkrachten toezicht houden? Niet elke leerkracht is hier goed in. Je moet als leerkracht vlot aanspreekbaar zijn, alert zijn en op de juiste manier conflicten kunnen oplossen. Bekijk in je schoolteam of het nodig is dat iedereen toezicht houdt, bekijk wie een andere taak kan opnemen (het openhouden van de bib, begeleiden van middagactiviteiten) en of het nuttig kan zijn om duotoezicht te houden.

 

De speelplaats voor iedereen

Kinderen en jongeren brengen veel tijd door op school. Ze doen er veel kennis op maar leren er ook samenleven met anderen. De speelplaats is de plek bij uitstek waar ze op een vrije (minder gestructureerd dan in de klas) manier met elkaar kunnen omgaan. De speeltijd is het moment om hun eigen leefwereld te verruimen, te ontdekken wat ze gemeenschappelijk hebben maar ook leren omgaan met elkaars verschillen (verschillende talen, opvattingen, manier van ontspanning …). Het is dan ook erg belangrijk om aandacht te besteden aan diversiteit op de speelplaats. De multiculturele samenleving van vandaag toont zich ook op de speelplaats en dit zorgt voor uitdagingen. Voorzie op de speelplaats ook plekjes voor leerlingen die minder mobiel zijn, die behoefte hebben aan rust en veiligheid. Lees meer hierover.

Probeer ook na te denken hoe je nieuwkomers uit de OKAN-klas en andere leerlingen met elkaar in contact kan brengen. Nieuwkomers volgen vaak les in een ander gebouw en hebben pauze op een andere speelplaats. Daardoor hebben ze minder kansen op ontmoeting met de andere scholieren. Beide groepen hebben baat bij meer uitwisseling.



Moev tussen lessen inrichting speelplaats info visiealtEnkele tips

  • Voorzie verstopplekjes, zonering en hoekjes voor geborgenheid.
  • Met vrolijke kleuren en structuur zorg je voor een veilig gevoel.
  • Varieer in ondergrond (verharding als onverhard) en in reliëf (hogere en lagere plekjes, bulten, greppels …). Zo vindt iedere leerling naargelang zijn of haar zin, of wat hij of zij kan of durft, altijd wel iets om te doen.
  • Toezicht houden saai? Maak leerkrachten warm voor speelplaatsbegeleiding en meer ‘actief’ toezicht. Aanspreekbare leerkrachten en contacten buiten de klasmuren zijn belangrijk voor het welbevinden en het gevoel van veiligheid.
  • Zoek naar een evenwicht tussen georganiseerde speelruimte en ruimte voor spontaan spelen. De ruimte is niet wat ze is, maar wat leerlingen er mee doen, en dat kan en mag elke moment weer iets anders zijn.
  • Ook voor leerlingen met een beperking is er veel mogelijk: denk bijvoorbeeld aan zichtbaarheid, bereik- en bereidbaarheid, brede paden, prikkelen van zintuigen en herkenbaarheid. Prikkelen van alle zintuigen door onder meer: windklokjes, een geluidentuin en geluidenmuur, blotevoetenpaden en zelfs blotewielenpaden, plantenkeuze in functie van geuren en kleuren.
  • Ook de speelplaats van het secundair onderwijs is enorm belangrijk. Het is een ideale plaats voor ontspanning en ontmoeting. Leerlingen kunnen er hun talenten tonen en ontwikkelen. Laat leerlingen uit verschillende klassen (en niet enkel de leerlingenraad) brainstormen over activiteiten op de speelplaats. Geef scholieren die initiatief willen nemen de ruimte om dat te doen, onder begeleiding van een leerkracht. Betrek ook externen om animaties te geven: ze bereiken vaak makkelijker een divers publiek. (vb.: fietsherstelplaats, capoeira workshops, moestuinieren …)
  • Sla eens een babbeltje. Toezicht is ook een goede gelegenheid voor informeel contact. Scholieren voelen dat je geïnteresseerd bent in wie ze zijn en wat hen bezighoudt. Dit heeft een positief effect op het gevoel waarmee scholieren op school zitten. Scholieren die zichzelf mogen zijn, voelen zich beter in hun vel en zijn daardoor positiever verbonden met de school.
  • Denk na over regels: kies er een beperkt aantal en laat ze mee-evolueren met de tijd. Denk bijvoorbeeld na over de ‘spreektaal’ op de speelplaats. In de brochure ‘Maak het verschil op de speelplaats’ vind je inspiratie voor deze reflectie.

Meer info

  • Op de website 'Maak het verschil' vind je inspiratie, inzichten en ondersteuning om scholieren secundair onderwijs zich goed in hun vel te laten voelen.
  • Ontdek hier boeiende argumenten en nuttige tips van Pimp je Speelplaats.
  • Hoe werk je via de speelplaats aan een GOK- en diversiteitsbeleid? Bekijk hier welke stappen je kunt zetten.
  • Op KlasCement kan je een vragenlijst vinden die peilt naar het welbevinden van de leerlingen.
  • Welbevinden gaat ook over het veilig voelen op school, in alle opzichten. Daarom is het belangrijk dat leerkrachten seksueel gedrag goed kunnen inschatten en er gepast op kunnen reageren. Sensoa ontwikkelde hiervoor de methodiek 'Vlaggensysteem'.
  • Op de website van 'Sfeer op school' kan je leuke ideeën vinden om in het secundair onderwijs de sfeer op school en op de speelplaats te verbeteren.
  • Hoe kan je de veerkracht van leerlingen versterken? Neem hier een kijkje.
  • Wanneer je wil werken aan welbevinden op de speelplaats streef je best naar een integrale aanpak voor de hele school. Hierover kan je meer informatie vinden in het pakket 'Welbevinden op school'. Dit pakket bestaat uit op elkaar afgestemde hulpmiddelen voor basisscholen om actief en integraal het psychisch welbevinden op school te bevorderen.
  • Pesten gebeurt vaak op de speelplaats, daarom besteed je hier best ook aandacht aan bij het ontwerpen van een nieuwe speelplaats. School Zonder Persten vzw biedt basisscholen interactieve voorstellingeneducatief materiaal en een pedagogische studiedag.
  • De boekjes 'Natuurlijk en toegankelijk spelen' en 'Allemaal spelen' helpen je op weg bij het ontwerpen van natuurlijke speelgelegenheden voor kinderen met een (fysieke) beperking én het samen spelen van kinderen met en zonder beperking.
  • De 'Inspiratiebundel toegankelijkheid' van AGIOn en Enter vzw, voor meer toegankelijke scholen, is gratis te downloaden. Deze bundel richt zich tot ontwerpers en bouwheren (zie hoofdstuk ontwerpplan). 
  • 'Speelmaatjes op school' richt zich op de speelplaatswerking én de leerling-participatie in het basisonderwijs.

Inspirerende voorbeelden

  • De Fixers van in het VTS3 in Sint-Niklaas zijn leerlingen van het 3dejaar die leuke activiteiten doen met de leerlingen van de 1ste graad tijdens de middagpauze op vrijdag.
  • Buitengewone basis- en secundaire school De Leerexpert Dullingen heeft - met ondersteuning van EcoScholen Antwerpen - een 'blotehandenpad' aangelegd, met bakken met een variatie aan materialen op armhoogte voor rolstoelgebruikers.
  • De Leerexpert en BUSO Sint-Jozef hebben - met ondersteuning van EcoScholen Antwerpen - een rolstoeltoegankelijke wilgenhut en wilgentunnel geconstrueerd.

1 ‘Groene schoolpleinen. Een wetenschappelijk onderzoek naar de effecten voor basisschoolleerlingen’, Dr. Jolanda Maas et al., Vrije Universiteit Amsterdam, april 2013
2 ‘Maak het verschil op de speelplaats’, een publicatie van het Kruispunt Migratie-Integratie, mei 2014