Ik heb het begrepen

MOEV respecteert de privacy van uw gegevens.

Waarom cookies? Ze worden gebruikt om de website en uw browserervaring te verbeteren.
Klik op "Ik heb het begrepen" om cookies te accepteren en direct door te gaan naar de website of klik op “Meer informatie

 

Spelen en Leren

(tekst: GoodPlanet Belgium)


In het kort


Moev tussen lessen speelplaats inrichting spelen340Spelen is essentieel voor een gezonde ontwikkeling van kinderen en jongeren. Tijdens spel ontwikkelen jongeren hun sociale vaardigheden. Op de speelplaats worden vriendschappen gesloten, talenten ontdekt, de creativiteit geprikkeld. Spelen is de ideale uitlaatklep om nadien weer met een fris hoofd in de klas te zitten. Leren gebeurt als vanzelf tijdens het spelen maar uiteraard ook tijdens lesmomenten op de groene speelplaats.

Zowel de binnen – als buitenruimte van de school zijn de leeromgeving van kinderen. Spelen is een erg belangrijke vorm van leren voor kinderen. Het is dus absoluut de moeite waard om te investeren in een boeiende speelplaats, een plek die veel verschillende speel – en leerkansen biedt.


Een woordje meer uitleg


Spelen is belangrijk

Het netwerk Goe gespeeld zegt onder andere het volgende over spelen: 
“Spelen is een kinderrecht. Spelen is een fundamentele basis voor kinderen, geen optie of extraatje. Spelen is net zo belangrijk als eten, drinken en slapen. Het is een basisbehoefte, kinderen kunnen niet zonder spelen. Spelen is leven. Als er één ding is wat alle kinderen doen, ongeacht leeftijd, opvoeding, sociale situatie, taal, cultuur … dan is het spelen. Niets is zo universeel als de wens van kinderen om te spelen.”

Kinderen en jongeren spenderen zowel tijdens de speeltijd, maar ook voor- en na school véél tijd op de speelplaats. Aan ons dus om er voor te zorgen dat hier intens kan gespeeld worden. Zo dragen we bij aan hun gezonde ontwikkeling en welbevinden.


Moev tussen lessen inrichting speelplaats info constructie220©GoodPlanetDoor actief en avontuurlijk spel ontwikkelen de kinderen behendigheid en motorische vaardigheden. Komt er wat uitdaging aan te pas dan leren ze hun eigen grenzen kennen – wie is de snelste, wat kan ik, wat lukt me (nog) niet, wat durf ik, waar heb ik hulp nodig? Zo verwerven ze 'risicocompetenties': ze leren risico's inschatten en er veilig mee omgaan. "Voorzichtigheid, veerkracht, moed, kennis over de eigen mogelijkheden en beperkingen en het zelfvertrouwen om zichzelf te overstijgen worden geleerd door zelf initiatief te nemen. Speelplaatsen moeten daarom niet zo veilig als mogelijk zijn, uiteraard wel zo veilig als nodig!" (Uit risico’s tijdens spelen en leren – International Schoolground Alliance)


Op een boeiende speelplaats wordt de creativiteit geprikkeld: een tak wordt een slang, een put een leeuwenkuil, een paar wilgenhutten maken een heus dorp. Leerlingen laten zich door de veranderde omgeving inspireren om nieuwe spelen te verzinnen en maken met natuurlijke materialen kunstzinnige creaties. Spelen met zand, steentjes, en allerlei losse materialen verbetert hun fijne motoriek.

Vrienden maken, ruzies bijleggen, spelletjes organiseren, een wedstrijd houden … samen spelen appelleert aan sociale vaardigheden.

Door te bouwen en te experimenteren ervaren ze fysische en biologische krachten en processen. Denk maar aan het verdampen van water, het hefboomeffect bij het verplaatsen van zware stenen, communicerende vaten bij het spelen met zand en water, enz. Wanneer ze later, in lessen fysica en chemie, deze fenomenen verklaren en benoemen, komen die ervaringen goed van pas. In vrij spel ontkiemen wetenschappers, technici en fysici in spe.

Moev tussen lessen inrichting speelplaats info spelen220©GoodPlanetOp een groene speelplaats ontdekken leerlingen de natuur en doen ze kennis op over planten, dieren, het weer …

Tijdens een ontspannende speeltijd leven de leerlingen zich uit en dat geeft hen positieve energie voor het volgende klasmoment.

En uiteraard is buiten zijn en buiten spelen op zich uiterst waardevol, zonder dat je er een duidelijke finaliteit aan hoeft te koppelen.

 

Een klas zonder muren

Een goed gelegen zithoek of arena wordt een buitenklas, een wilgenhut een welgekomen knusse plek om te lezen of voor te lezen, en eventueel om gewoon tot rust te komen. De groene setting werkt motiverend. Ook voor lessen wiskunde, biologie, muzische vakken, lichamelijke opvoeding enz. kunnen de leerlingen naar buiten, zowel in basis- als het secundair onderwijs. Een gevarieerde, groene buitenruimte leent zich uitstekend tot ervaringsgericht leren: voor de wiskundeles kun je iets opmeten, een gedicht buiten voordragen vraagt een ander stemgebruik, onderwerpen uit de biologieles liggen buiten voor het rapen enz.

In tegenstelling tot wat veel leerkrachten vrezen, kunnen leerlingen zich in de buitenlucht vaak goed concentreren. Voorwaarde is dat de buitenlessen een volwaardige plaats in het lesgebeuren hebben. Een eenmalige of sporadische stap naar buiten heeft vaak niet het gewenste effect (leerlingen zijn uitgelaten en lopen alle kanten op).



Moev tussen lessen inrichting speelplaats info visiealtEnkele tips

  • Speelplaatsregels kan je maken in overleg met de leerlingenraad én alle leerkrachten. Durf kinderen, in overleg, voldoende vrijheid en verantwoordelijkheid te geven. Evalueer de speelregels (met hen) en stuur bij indien nodig.
  • Communiceer (telkens opnieuw) met ouders over het belang van buiten spelen. Maak eventueel afspraken en luister naar hun mening om bv. mooie (witte) kleertjes thuis te laten en/of laarsjes en pantoffels te voorzien op school.
  • Laat afgevallen bladeren, gesnoeide takken, en afgezaagde stammen/takken en maaisel liggen op het terrein.
  • Bekijk met ouders om behalve natuurlijke losse materialen, ook voldoende (kosteloze) ‘recipiëntjes’ te voorzien: plastic bloempotjes, emmers, flessen, koffers … Ook huisraad is heel leuk speelmateriaal: stoelen, kookpotten, houten spatels, zinken borden…
  • Varieer in aanbod. Je kan het speelmateriaal bijvoorbeeld afstemmen op de seizoenen, of per semester het materiaal hernieuwen en herstellen.
  • Toezicht houden is een ideale manier om leerlingen beter te leren kennen. Op de speelplaats tonen ze vaak hele andere aspecten van zichzelf.
  • Leg tijdens de lessen linken met wat er op de speelplaats gebeurt. Spelen ze slakkenrace? Werken ze een betaalsysteem uit om stenen te verkopen? Er ligt heel wat lesmateriaal te rapen.
  • Vind tijdens een projectweek een kunstenaar die samen met de kinderen aan de slag gaat, en geef de zelfgemaakte objecten een plek op de speelplaats.
  • Een theater of een podium daagt de performer in kinderen uit en biedt de gedroomde plek voor dans, kunstjes of zelfs zingen of muziek maken. Kinderen vinden het fijn als deze plekken niet helemaal centraal zijn gesitueerd, maar toch ook wat geborgenheid bieden en niet voor de hele school in de kijker staan.
  • Gedichten komen prachtig tot hun recht in een natuurlijke buitenomgeving.
  • Echte ervaringen helpen om fenomenen te begrijpen. Door te zien, te maken, te beleven … is het later makkelijker om de verklaring te begrijpen (vb. het verdampen van water, het hefboomeffect om een zware steen op te heffen ...). Hiervoor is voldoende materiaal en experimenteerruimte nodig.
  • Een les 'komt beter binnen' wanneer leerlingen zien, voelen en ervaren: laat kinderen bijvoorbeeld rekenen met oppervlaktes door tegels te meten en te tellen of onderdelen van planten benoemen met 'echte planten'.
  • Voorzie voor buitenlessen een verzamelplek/zitarena. Kies voor gerecupereerde betondallen, grote blokken natuursteen, hout, eventueel ingebed in een speelheuvel, in de schaduw van een pergola of graszoden.
  • Scholieren kunnen verantwoordelijkheden opnemen in de organisatie van sport & spel tijdens de middagpauze, er reclame voor maken, leerlingen uitnodigen enz. Dit geeft een boost aan het samenleven op school.

Meer info

  • Op 25 april is het buitenlesdag. Doe mee!
  • Het project ‘De boom in’ brengt kinderen terug in contact met bos en natuur in hun omgeving. Op de site vind je educatief materiaal voor 1e, 2e en 3e graad lager onderwijs.
  • Inspiratie over spelen met losse materialen, vind je hier!

Inspirerende voorbeelden

  • In Vrije School in Heerlen in Nederland willen kinderen bij regenweer naar buiten! Het natuurspeelplein wordt onder meer ook ingezet als verlengde van de leerstof en bij natuurgebonden jaarfeesten.
  • Op speciale of feestelijke gelegenheden steken ze in de Heemtuin Hertog Karel de oven aan. De vuurkring en zelfgebouwde leemoven voor pizza's en broodjes zorgen voor heel wat gezelligheid, plezier en intense buitenervaringen. Kinderen leren er dat je helemaal zelf voor iets lekkers kan zorgen: hout sprokkelen en vuur maken, graan oogsten en malen, deeg kneden en brood of pizza bakken.
  • Toen op school Poelbos een paar oude containerklassen werden afgebroken, kwam een klein stukje grond vrij dat op initiatief van de ouders werd omgetoverd tot groene speelplek. De directie en leerkrachten ontdekten snel het potentieel van deze buitenplek en het aanpalende bos en pasten hun pedagogisch project aan. Leerkrachten volgden workshops Outdoor Teaching en ook de opvangjuffen werden betrokken in de inrichting en het waarom van een groene speelplaats.