Ik heb het begrepen

MOEV respecteert de privacy van uw gegevens.

Waarom cookies? Ze worden gebruikt om de website en uw browserervaring te verbeteren.
Klik op "Ik heb het begrepen" om cookies te accepteren en direct door te gaan naar de website of klik op “Meer informatie

 

Speelplaats


Kinderen en jongeren bewegen te weinig en zitten teveel. Omdat ze het grootste deel van de dag op school doorbrengen, is de school de ideale plek om hen aan te zetten tot meer beweging. Waar kan dat beter dan op de speelplaats? De speelplaats is een plek die mogelijkheid kan bieden tot bewegen, ontdekken, samen spelen, ontwikkelen van sociale vaardigheden, contact met natuur, leren omgaan met risico’s wanneer ze spelen …  

Daarom is het belangrijk om de speelplaats zo optimaal mogelijk in te richten en aandacht te hebben voor het samenleven op de speelplaats.

 

Speelwaarde en veiligheid

(tekst: Kind & Samenleving)


In het kort

Moev tussen lessen speelplaats inrichting veiligheid340
Het veiligheidsthema vormt in de ‘speelruimtepraktijk’ een thema dat extra aandacht kan gebruiken.

Je wil als lokaal team werk maken van een fijne speelplaats. Er ontstaat een creatief proces met speelse, verfrissende ideeën. En dan oppert iemand dat "er misschien wetgevingen zijn die zoiets aan banden legt” (of iets gelijkaardigs). Op dat moment is het belangrijk om goed op de hoogte te zijn van wat wel en niet kan zodat je geen speel- en beweegkansen zal mislopen. 

Als je wil werken aan een uitdagende en veilige speelplaats is het belangrijk om hier samen met het hele schoolteam, de leerlingen, de preventieadviseur, de ouders … aan te werken en dit te baseren op de visie die je als school hebt over de speelplaats. 

Bekijk ook zeker de nagelnieuwe veiligheidsgids van FOD economie. De gids bevat boordevol informatie voor iedereen die betrokken is bij de veiligheid van avontuurlijke natuurspeelomgevingen.


Een woordje meer uitleg

 

Spelen, bewegen, welbevinden ... zijn het uitgangspunt, veiligheid is een randvoorwaarde

Een kwaliteitsvolle speelplek creëren zonder stil te staan bij veiligheidsconsequenties is onmogelijk. Maar verlies de uitgangspunten van je eigen speelplaatsvisie niet uit het oog.

Ook in je procesmatige aanpak vertrek je vanuit de 'speel-en beweegkansen'-vragen.

  • Willen we kansen geven tot kampen bouwen?
  • Willen we kinderen laten wroeten in de aarde?
  • Willen we kinderen laten springen en zwieren?
  • Willen we dat kinderen zich kunnen verstoppen?
  • Willen we plekken geven waar kinderen hun eigen spel ontwikkelen?
  • Willen we dat de speelplaats kinderen uitnodigt tot fysieke uitdaging?
  • Willen we speels contact met water mogelijk maken?


Moev tussen lessen inrichting speelplaats info hindernis220©VDSDe volgende stap is te gaan zoeken hoe deze speelkansen concreet plaats kunnen krijgen in een ontwerp en is het verplicht om een veiligheidstoets (ook wel risicoanalyse genoemd) te doen. 

Opgepast: schuif de speelkansen niet opzij op basis van veiligheidsoverwegingen! Ideeën kunnen altijd wel een vertaling krijgen waarbij de risico’s tot een aanvaardbaar niveau herleid worden. Het proces van het herleiden van risico’s tot een aanvaardbaar niveau gebeurt aan de hand van preventiemaatregelen.

En onthou dit: “Verbieden is eenvoudig. Verbieden kan iedereen!” Maar probeer na te denken over waar je school nood aan heeft op de speelplaats. Het komt er op aan slimme en creatieve oplossingen (preventiemaatregelen) te bedenken, waarbij speelkansen bewaard blijven.

 

Elk risico tot nul herleiden is ronduit utopisch

We horen wel eens de uitspraak: "Geen risico is nog altijd beter". Maar het moet duidelijk zijn: streven naar absolute veiligheid is utopisch en zelfs onwenselijk.

Het zou uitmonden in een speelplek vervaardigd uit een wereldvreemde, papperige materie (waar botsen nooit pijn oplevert). Het zou een plek zijn waar je je weliswaar kunt bezighouden, maar tevens een plek die geen kans biedt tot zinvol spel en die veraf staat van de werkelijke wereld. Het is ook utopisch: je 'pijn doen' maakt feitelijk onlosmakelijk deel uit van spelen (als de gevolgen niet onherroepelijk zijn).

 

Moev tussen lessen inrichting speelplaats info glijbaan220©VDS‘Aanvaardbare risico’s’, een moeilijke, maar noodzakelijke denkoefening

Gebruik de expertise van de preventieadviseur bij het ontwerpen van je speelplaats. Hij/zij kan mee inbreng leveren aan een veilige en kwaliteitsvolle speelplek. Geef hem of haar ook die kans en betrek de preventieadviseur van in de beginfase van het project.

Wanneer een preventieadviseur niet de kans krijgt betrokken te worden in het proces (en hier op een positieve manier zijn vakkennis kan inbrengen) is het voor hem/haar moeilijker bij te sturen indien nodig.

 

Een wetgeving voor veilige uitbating

Voor de veilige uitbating van speelterreinen bestaat een specifieke wetgeving, met name het ‘koninklijk besluit uitbating van speelterreinen’ en het ‘koninklijk besluit speeltoestellen'. De wettelijke  basis is het Wetboek economisch recht, boek IX betreffende de veiligheid van producten en diensten.

In de praktijk wil het wel eens onduidelijk zijn of een speelplaats ook een ‘speelterrein’ is volgens de definitie in het koninklijk besluit (dit hangt af van de precieze inrichting en uitrusting). In elk geval is het zo dat de ‘spelregels’ van het koninklijk besluit (risicoanalyse, preventiemaatregelen, regelmatig nazicht, periodieke controle …) steeds zinvol zijn (ook als er op jouw speelplaats geen glijbaan staat).



Moev tussen lessen inrichting speelplaats info visiealtEnkele tips

  • Besteed veel aandacht aan een uitgeschreven visie, zodat deze een basis kan blijven vormen bij veiligheidsredeneringen.
  • Is er een specifieke veiligheidsverantwoordelijke (vb. preventieadviseur), betrek deze dan van in het begin bij het denkproces, en laat hem/haar kennismaken met je visie.
  • Lees het KB uitbating speelterreinen (het is slechts een 4-tal bladzijden). 
  • Vermijd het zelf vervaardigen van complexe constructies (met bewegende onderdelen, zwaar belaste punten, grotere valhoogtes …). Op die manier vermijd je het jezelf lastig te maken bij de risicoanalyse.
  • Behoud risicoanalyses met meerdere mensen (laat het niet zomaar over aan 1 persoon die dan alle verantwoordelijkheid zou moeten dragen). Het 4-ogenprincipe levert steevast betere inzichten op.
  • Doe reeds aan risicoanalyse op uw plannen (en wacht hier niet mee tot uw terrein is uitgevoerd). Het zal u moeite en geld besparen.
  • Wil je een zone waar kinderen ‘kampen’ kunnen bouwen? Werk dan een reeks spelregels uit, gebruiksregels voor kinderen om harmonisch en veilig aan de slag te gaan. Deze spelregels zijn ‘organisatorische preventiemaatregelen’ (zie KB uitbating speelterreinen).

Meer info

  • De website van FOD economie biedt meer informatie over het koninklijk besluit uitbating speelterreinen.
  • Handboek veilige uitbating van speelterreinen
  • Veiligheidsgids avontuurlijke natuurspeelomgevingen
  • Onder de noemer 'Speelom' biedt Kind & Samenleving diverse vormings- en informatieactiviteiten aan over de veilige uitbating van speelterreinen.
  • Op de website van Kind & Samenleving vind je meer informatie over veiligheid van speelruimte.
  • Provinciaal Veiligheidsinstituut Antwerpen 'studiedag speeltuinen' 28 mei 2018. Bekijk de presentatie.
  • Statement 'risico’s tijdens spelen en leren'
  • Brochure 'Uitdagende speelplaatsen en risico’s'
  • Info over (onder andere) valhoogte en ondergrond: brochure 'Speel op veilig'
  • Ben je op zoek naar een organisatie die ondersteuning biedt bij de uitwerking van een plan voor je nieuwe speelplaats of bij de uitvoering van een risicoanalyse? Scholen kunnen hierbij gebruik maken van een aantal handvatten.

Welbevinden en diversiteit op de speelplaats


Moev tussen lessen speelplaats inrichting welbevinden340In het kort


Op een speelplaats waar aandacht is voor ieders welbevinden:

  • voelen leerlingen zich gelukkiger;
  • is er minder sprake van pestgedrag;
  • is er nood aan begeleiding en goede afspraken;
  • is er voor elk wat wils.

Een woordje meer uitleg


Wanneer leerlingen zich goed voelen op school zullen ze meer gemotiveerd zijn en het ook beter doen op school. Dat geldt voor iedereen, en zeker op de speelplaats. Op de speelplaats jezelf kunnen zijn en je gewaardeerd voelen is dus zéér belangrijk. Kinderen en jongeren die op een groene en gevarieerde speelplaats kunnen vertoeven tijdens de speeltijd zijn gelukkiger, vertonen minder negatief gedrag en presteren beter op school dan kinderen die enkel een klassieke grijze speelplaats ter beschikking hebben.1

Wanneer je leerlingen betrekt bij het ontwerpen van de speelplaats zullen ze zich hier ook meer thuis voelen (zie hoofdstuk 'participatie').2


 

Hoe creëer je een gevarieerde speelplaats?

Moev tussen lessen inrichting speelplaats info strand220©VDSEen gevarieerde speelplaats biedt mogelijkheden voor allen. Iedereen moet er zijn pauzes zinvol kunnen invullen. Wie behoefte heeft aan rust en veiligheid, wie zich wil uitleven, kan hier terecht. Zorg voor voldoende uitdaging en variatie op de speelplaats: variatie in inrichting en infrastructuur, diverse spelvormen én voldoende materiaal dat inspeelt op de interesse van de kinderen/jongeren. Daarnaast zijn de begeleiding en de afspraken ook zeer belangrijk. 

Op een gevarieerde speelplaats is er afwisseling in ondergrond: zowel verhard als onverhard terrein (zand, gras, aarde, grind e.d.), maar ook in reliëf: er zijn (iets) hogere en lagere plekjes. Vanop de ‘berg’ voelen kinderen zich heer en meester; in een greppel kunnen ze knus samenzitten; de helling kunnen ze op- en aflopen of afrollen.

Zorg voor verschillende spelzones: rustige hoekjes, zones voor actief spel en sport, een creahoekje, een natuurplek enz. Iedere leerling vindt wel een leuke activiteit en een plekje waar hij of zij zich goed voelt. In het secundair onderwijs zijn leerlingen vaak opzoek naar een plek waar ze elkaar kunnen ontmoeten of kunnen ‘chillen’.

Biedt activiteiten en animatie aan, maar laat ook de leerlingen hier zelf voorstellen doen. Vertrek vanuit de interesses, noden en talenten van de leerlingen en laat leerlingen zelf kiezen of en waaraan ze willen deelnemen. Geef de leerlingen die initiatief willen nemen hier ook de mogelijkheden toe. In het basisonderwijs is het leuk om te variëren in de materialen maar ook om onbestemd materiaal aan te bieden, zodat fantasiespelen ook een plek krijgen.

Moev tussen lessen inrichting speelplaats info spelen220©GoodPlanetMaar als de inrichting van de speelplaats verandert, moet er ook gesleuteld worden aan het toezicht en de begeleiding. Een gevarieerde speelplaats met verstopplekjes, hoekjes en heuveltjes is niet in één blik te overzien en vraagt een meer actief toezicht. Pesten doet zich vaak voor op plekken die aan het oog van de leerkracht ontsnappen. Uiteraard moeten negatief gedrag en pesten integraal worden aangepakt, maar een kwaliteitsvolle speelplaats met alerte begeleiders vormt zeker een onderdeel van het pestpreventiebeleid. Actief toezicht kan betekenen dat leerkrachten rondgaan en rondkijken, of zelfs dat ze activiteiten aanbieden en begeleiden. Leerkrachten kunnen een gesprek aangaan en op een andere manier contact hebben met de leerlingen. Ze leren elkaar op een andere manier kennen dan in de klas en dit bevordert het welbevinden en het gevoel van veiligheid.

Moeten alle leerkrachten toezicht houden? Niet elke leerkracht is hier goed in. Je moet als leerkracht vlot aanspreekbaar zijn, alert zijn en op de juiste manier conflicten kunnen oplossen. Bekijk in je schoolteam of het nodig is dat iedereen toezicht houdt, bekijk wie een andere taak kan opnemen (het openhouden van de bib, begeleiden van middagactiviteiten) en of het nuttig kan zijn om duotoezicht te houden.

 

De speelplaats voor iedereen

Kinderen en jongeren brengen veel tijd door op school. Ze doen er veel kennis op maar leren er ook samenleven met anderen. De speelplaats is de plek bij uitstek waar ze op een vrije (minder gestructureerd dan in de klas) manier met elkaar kunnen omgaan. De speeltijd is het moment om hun eigen leefwereld te verruimen, te ontdekken wat ze gemeenschappelijk hebben maar ook leren omgaan met elkaars verschillen (verschillende talen, opvattingen, manier van ontspanning …). Het is dan ook erg belangrijk om aandacht te besteden aan diversiteit op de speelplaats. De multiculturele samenleving van vandaag toont zich ook op de speelplaats en dit zorgt voor uitdagingen. Voorzie op de speelplaats ook plekjes voor leerlingen die minder mobiel zijn, die behoefte hebben aan rust en veiligheid. Lees meer hierover.

Probeer ook na te denken hoe je nieuwkomers uit de OKAN-klas en andere leerlingen met elkaar in contact kan brengen. Nieuwkomers volgen vaak les in een ander gebouw en hebben pauze op een andere speelplaats. Daardoor hebben ze minder kansen op ontmoeting met de andere scholieren. Beide groepen hebben baat bij meer uitwisseling.



Moev tussen lessen inrichting speelplaats info visiealtEnkele tips

  • Voorzie verstopplekjes, zonering en hoekjes voor geborgenheid.
  • Met vrolijke kleuren en structuur zorg je voor een veilig gevoel.
  • Varieer in ondergrond (verharding als onverhard) en in reliëf (hogere en lagere plekjes, bulten, greppels …). Zo vindt iedere leerling naargelang zijn of haar zin, of wat hij of zij kan of durft, altijd wel iets om te doen.
  • Toezicht houden saai? Maak leerkrachten warm voor speelplaatsbegeleiding en meer ‘actief’ toezicht. Aanspreekbare leerkrachten en contacten buiten de klasmuren zijn belangrijk voor het welbevinden en het gevoel van veiligheid.
  • Zoek naar een evenwicht tussen georganiseerde speelruimte en ruimte voor spontaan spelen. De ruimte is niet wat ze is, maar wat leerlingen er mee doen, en dat kan en mag elke moment weer iets anders zijn.
  • Ook voor leerlingen met een beperking is er veel mogelijk: denk bijvoorbeeld aan zichtbaarheid, bereik- en bereidbaarheid, brede paden, prikkelen van zintuigen en herkenbaarheid. Prikkelen van alle zintuigen door onder meer: windklokjes, een geluidentuin en geluidenmuur, blotevoetenpaden en zelfs blotewielenpaden, plantenkeuze in functie van geuren en kleuren.
  • Ook de speelplaats van het secundair onderwijs is enorm belangrijk. Het is een ideale plaats voor ontspanning en ontmoeting. Leerlingen kunnen er hun talenten tonen en ontwikkelen. Laat leerlingen uit verschillende klassen (en niet enkel de leerlingenraad) brainstormen over activiteiten op de speelplaats. Geef scholieren die initiatief willen nemen de ruimte om dat te doen, onder begeleiding van een leerkracht. Betrek ook externen om animaties te geven: ze bereiken vaak makkelijker een divers publiek. (vb.: fietsherstelplaats, capoeira workshops, moestuinieren …)
  • Sla eens een babbeltje. Toezicht is ook een goede gelegenheid voor informeel contact. Scholieren voelen dat je geïnteresseerd bent in wie ze zijn en wat hen bezighoudt. Dit heeft een positief effect op het gevoel waarmee scholieren op school zitten. Scholieren die zichzelf mogen zijn, voelen zich beter in hun vel en zijn daardoor positiever verbonden met de school.
  • Denk na over regels: kies er een beperkt aantal en laat ze mee-evolueren met de tijd. Denk bijvoorbeeld na over de ‘spreektaal’ op de speelplaats. In de brochure ‘Maak het verschil op de speelplaats’ vind je inspiratie voor deze reflectie.

Meer info

  • Op de website 'Maak het verschil' vind je inspiratie, inzichten en ondersteuning om scholieren secundair onderwijs zich goed in hun vel te laten voelen.
  • Ontdek hier boeiende argumenten en nuttige tips van Pimp je Speelplaats.
  • Hoe werk je via de speelplaats aan een GOK- en diversiteitsbeleid? Bekijk hier welke stappen je kunt zetten.
  • Op KlasCement kan je een vragenlijst vinden die peilt naar het welbevinden van de leerlingen.
  • Welbevinden gaat ook over het veilig voelen op school, in alle opzichten. Daarom is het belangrijk dat leerkrachten seksueel gedrag goed kunnen inschatten en er gepast op kunnen reageren. Sensoa ontwikkelde hiervoor de methodiek 'Vlaggensysteem'.
  • Op de website van 'Sfeer op school' kan je leuke ideeën vinden om in het secundair onderwijs de sfeer op school en op de speelplaats te verbeteren.
  • Hoe kan je de veerkracht van leerlingen versterken? Neem hier een kijkje.
  • Wanneer je wil werken aan welbevinden op de speelplaats streef je best naar een integrale aanpak voor de hele school. Hierover kan je meer informatie vinden in het pakket 'Welbevinden op school'. Dit pakket bestaat uit op elkaar afgestemde hulpmiddelen voor basisscholen om actief en integraal het psychisch welbevinden op school te bevorderen.
  • Pesten gebeurt vaak op de speelplaats, daarom besteed je hier best ook aandacht aan bij het ontwerpen van een nieuwe speelplaats. School Zonder Persten vzw biedt basisscholen interactieve voorstellingeneducatief materiaal en een pedagogische studiedag.
  • De boekjes 'Natuurlijk en toegankelijk spelen' en 'Allemaal spelen' helpen je op weg bij het ontwerpen van natuurlijke speelgelegenheden voor kinderen met een (fysieke) beperking én het samen spelen van kinderen met en zonder beperking.
  • De 'Inspiratiebundel toegankelijkheid' van AGIOn en Enter vzw, voor meer toegankelijke scholen, is gratis te downloaden. Deze bundel richt zich tot ontwerpers en bouwheren (zie hoofdstuk ontwerpplan). 
  • 'Speelmaatjes op school' richt zich op de speelplaatswerking én de leerling-participatie in het basisonderwijs.

Inspirerende voorbeelden

  • De Fixers van in het VTS3 in Sint-Niklaas zijn leerlingen van het 3dejaar die leuke activiteiten doen met de leerlingen van de 1ste graad tijdens de middagpauze op vrijdag.
  • Buitengewone basis- en secundaire school De Leerexpert Dullingen heeft - met ondersteuning van EcoScholen Antwerpen - een 'blotehandenpad' aangelegd, met bakken met een variatie aan materialen op armhoogte voor rolstoelgebruikers.
  • De Leerexpert en BUSO Sint-Jozef hebben - met ondersteuning van EcoScholen Antwerpen - een rolstoeltoegankelijke wilgenhut en wilgentunnel geconstrueerd.

1 ‘Groene schoolpleinen. Een wetenschappelijk onderzoek naar de effecten voor basisschoolleerlingen’, Dr. Jolanda Maas et al., Vrije Universiteit Amsterdam, april 2013
2 ‘Maak het verschil op de speelplaats’, een publicatie van het Kruispunt Migratie-Integratie, mei 2014

 

Toegankelijke speelplaatsen


In het kort

Moev tussen lessen speelplaats inrichting toegankelijkheid340
Ook kinderen met een beperking hebben recht op een veilige, avontuurlijke én toegankelijke speelplaats, waar alle voorzieningen vlot bereikbaar en bespeelbaar zijn, maar waar ook plaats is voor rust-momenten.

Toegankelijke speelplekken vormen voor iedereen een aangename plaats om te vertoeven en bieden bovendien als voordeel dat ze bijvoorbeeld ook voor ouders met kinderwagens of grootouders die minder goed te been zijn uitnodigend en drempelverlagend werken.


Een woordje meer uitleg


Iedereen heeft nood aan een veilige, gevarieerde en toegankelijke speelomgeving. 
Voor kinderen met een beperking is het van essentieel belang om te kiezen voor een goede indeling van de speelplaats met brede paden, een geschikte ondergrond, weinig reliëf, duidelijke oriëntatie- en herkenningspunten, contrasterende kleuren én met bijzondere aandacht voor de bereikbaarheid van de verschillende speelelementen.

Variatie in activiteiten- en materialenaanbod, maar ook in infrastructuur en inrichting kunnen bijdragen tot een toegankelijke en bruikbare speelomgeving voor iedereen, zowel voor kinderen met als zonder beperking. In een veilige speelomgeving komen kinderen met gedrags- of leerproblemen tot rust, concentreren ze zich beter of vertonen ze minder negatief gedrag. Ook minder mobiele kinderen komen er aan hun trekken en kunnen pauzes op een leuke manier invulling geven.

Ook kinderen met een beperking blijven in de eerste plaats kinderen. Ze willen spelen, ontdekken, grenzen verleggen en samen genieten en exploreren met hun leeftijdsgenoten.

Een toegankelijke speelplaats komt tegemoet aan ieders (bijzondere) behoeften. Er wordt uitgegaan van toegankelijkheid voor iedereen. Ondanks de vele ‘hindernissen’ zijn de speelplek en alle voorzieningen vlot bereikbaar en bespeelbaar. Dat betekent niet dat alles voor iedereen bruikbaar hoeft te zijn, maar de inclusiegedachte staat voorop.


Moev tussen lessen inrichting speelplaats info visiealtEnkele tips

  • Kies voor een goed beloopbare, effen en slipvrije ondergrond met natuurlijke geleiding voor blinde en slechtziende personen.
  • Zitelementen met zitplaatsen op verschillende hoogtes zijn bruikbaar voor iedereen.
  • Wandelpaden, ruimtes hebben bij voorkeur een breedte/draaicirkel van 1,50m.
  • Vermijd drempels en trappen. Maak gebruik van toegankelijke hellende vlakken.
  • Zorg voor minstens één rolstoeltoegankelijk speeltoestel dat ook aantrekkelijk is voor kinderen zonder beperking (integratiebevorderend).
  • Plaats bij een zandbak ook zandtafels op een rolstoeltoegankelijke ondergrond.
  • Zorg voor aangepast sanitair met een rechtstreekse toegang (buitendeur) vanop de speelplaats.
  • Voorzie een parkeerplekje voor een lege rolstoel.
  • Gebruik pictogrammen, speeltoestellen … met sterk contrasterende kleuren voor de visuele oriëntatie. Opgelet, te veel informatie kan verwarrend zijn voor kinderen met een mentale beperking.
  • Kies voor ruimte maar creëer toch de nodige geborgenheid met rustige hoekjes.
  • Varieer voldoende met verschillende soorten plekken: prikkelarme zones om tot rust te komen en te ontsnappen aan het gejoel van de speelplaats zijn nét zo’n must als het voorzien van ruime speelplekken om te ravotten.
  • Kies voor een (gedeeltelijke) belevingstuin die alle zintuigen prikkelt.
  • Plaats enkele plantenbakken op hoogte om de belevingswaarde te verhogen.
  • Mogelijkheid voor stockage van (aangepaste) materialen is een plus.

Meer informatie

Spelen en Leren

(tekst: GoodPlanet Belgium)


In het kort


Moev tussen lessen speelplaats inrichting spelen340Spelen is essentieel voor een gezonde ontwikkeling van kinderen en jongeren. Tijdens spel ontwikkelen jongeren hun sociale vaardigheden. Op de speelplaats worden vriendschappen gesloten, talenten ontdekt, de creativiteit geprikkeld. Spelen is de ideale uitlaatklep om nadien weer met een fris hoofd in de klas te zitten. Leren gebeurt als vanzelf tijdens het spelen maar uiteraard ook tijdens lesmomenten op de groene speelplaats.

Zowel de binnen – als buitenruimte van de school zijn de leeromgeving van kinderen. Spelen is een erg belangrijke vorm van leren voor kinderen. Het is dus absoluut de moeite waard om te investeren in een boeiende speelplaats, een plek die veel verschillende speel – en leerkansen biedt.


Een woordje meer uitleg


Spelen is belangrijk

Het netwerk Goe gespeeld zegt onder andere het volgende over spelen: 
“Spelen is een kinderrecht. Spelen is een fundamentele basis voor kinderen, geen optie of extraatje. Spelen is net zo belangrijk als eten, drinken en slapen. Het is een basisbehoefte, kinderen kunnen niet zonder spelen. Spelen is leven. Als er één ding is wat alle kinderen doen, ongeacht leeftijd, opvoeding, sociale situatie, taal, cultuur … dan is het spelen. Niets is zo universeel als de wens van kinderen om te spelen.”

Kinderen en jongeren spenderen zowel tijdens de speeltijd, maar ook voor- en na school véél tijd op de speelplaats. Aan ons dus om er voor te zorgen dat hier intens kan gespeeld worden. Zo dragen we bij aan hun gezonde ontwikkeling en welbevinden.


Moev tussen lessen inrichting speelplaats info constructie220©GoodPlanetDoor actief en avontuurlijk spel ontwikkelen de kinderen behendigheid en motorische vaardigheden. Komt er wat uitdaging aan te pas dan leren ze hun eigen grenzen kennen – wie is de snelste, wat kan ik, wat lukt me (nog) niet, wat durf ik, waar heb ik hulp nodig? Zo verwerven ze 'risicocompetenties': ze leren risico's inschatten en er veilig mee omgaan. "Voorzichtigheid, veerkracht, moed, kennis over de eigen mogelijkheden en beperkingen en het zelfvertrouwen om zichzelf te overstijgen worden geleerd door zelf initiatief te nemen. Speelplaatsen moeten daarom niet zo veilig als mogelijk zijn, uiteraard wel zo veilig als nodig!" (Uit risico’s tijdens spelen en leren – International Schoolground Alliance)


Op een boeiende speelplaats wordt de creativiteit geprikkeld: een tak wordt een slang, een put een leeuwenkuil, een paar wilgenhutten maken een heus dorp. Leerlingen laten zich door de veranderde omgeving inspireren om nieuwe spelen te verzinnen en maken met natuurlijke materialen kunstzinnige creaties. Spelen met zand, steentjes, en allerlei losse materialen verbetert hun fijne motoriek.

Vrienden maken, ruzies bijleggen, spelletjes organiseren, een wedstrijd houden … samen spelen appelleert aan sociale vaardigheden.

Door te bouwen en te experimenteren ervaren ze fysische en biologische krachten en processen. Denk maar aan het verdampen van water, het hefboomeffect bij het verplaatsen van zware stenen, communicerende vaten bij het spelen met zand en water, enz. Wanneer ze later, in lessen fysica en chemie, deze fenomenen verklaren en benoemen, komen die ervaringen goed van pas. In vrij spel ontkiemen wetenschappers, technici en fysici in spe.

Moev tussen lessen inrichting speelplaats info spelen220©GoodPlanetOp een groene speelplaats ontdekken leerlingen de natuur en doen ze kennis op over planten, dieren, het weer …

Tijdens een ontspannende speeltijd leven de leerlingen zich uit en dat geeft hen positieve energie voor het volgende klasmoment.

En uiteraard is buiten zijn en buiten spelen op zich uiterst waardevol, zonder dat je er een duidelijke finaliteit aan hoeft te koppelen.

 

Een klas zonder muren

Een goed gelegen zithoek of arena wordt een buitenklas, een wilgenhut een welgekomen knusse plek om te lezen of voor te lezen, en eventueel om gewoon tot rust te komen. De groene setting werkt motiverend. Ook voor lessen wiskunde, biologie, muzische vakken, lichamelijke opvoeding enz. kunnen de leerlingen naar buiten, zowel in basis- als het secundair onderwijs. Een gevarieerde, groene buitenruimte leent zich uitstekend tot ervaringsgericht leren: voor de wiskundeles kun je iets opmeten, een gedicht buiten voordragen vraagt een ander stemgebruik, onderwerpen uit de biologieles liggen buiten voor het rapen enz.

In tegenstelling tot wat veel leerkrachten vrezen, kunnen leerlingen zich in de buitenlucht vaak goed concentreren. Voorwaarde is dat de buitenlessen een volwaardige plaats in het lesgebeuren hebben. Een eenmalige of sporadische stap naar buiten heeft vaak niet het gewenste effect (leerlingen zijn uitgelaten en lopen alle kanten op).



Moev tussen lessen inrichting speelplaats info visiealtEnkele tips

  • Speelplaatsregels kan je maken in overleg met de leerlingenraad én alle leerkrachten. Durf kinderen, in overleg, voldoende vrijheid en verantwoordelijkheid te geven. Evalueer de speelregels (met hen) en stuur bij indien nodig.
  • Communiceer (telkens opnieuw) met ouders over het belang van buiten spelen. Maak eventueel afspraken en luister naar hun mening om bv. mooie (witte) kleertjes thuis te laten en/of laarsjes en pantoffels te voorzien op school.
  • Laat afgevallen bladeren, gesnoeide takken, en afgezaagde stammen/takken en maaisel liggen op het terrein.
  • Bekijk met ouders om behalve natuurlijke losse materialen, ook voldoende (kosteloze) ‘recipiëntjes’ te voorzien: plastic bloempotjes, emmers, flessen, koffers … Ook huisraad is heel leuk speelmateriaal: stoelen, kookpotten, houten spatels, zinken borden…
  • Varieer in aanbod. Je kan het speelmateriaal bijvoorbeeld afstemmen op de seizoenen, of per semester het materiaal hernieuwen en herstellen.
  • Toezicht houden is een ideale manier om leerlingen beter te leren kennen. Op de speelplaats tonen ze vaak hele andere aspecten van zichzelf.
  • Leg tijdens de lessen linken met wat er op de speelplaats gebeurt. Spelen ze slakkenrace? Werken ze een betaalsysteem uit om stenen te verkopen? Er ligt heel wat lesmateriaal te rapen.
  • Vind tijdens een projectweek een kunstenaar die samen met de kinderen aan de slag gaat, en geef de zelfgemaakte objecten een plek op de speelplaats.
  • Een theater of een podium daagt de performer in kinderen uit en biedt de gedroomde plek voor dans, kunstjes of zelfs zingen of muziek maken. Kinderen vinden het fijn als deze plekken niet helemaal centraal zijn gesitueerd, maar toch ook wat geborgenheid bieden en niet voor de hele school in de kijker staan.
  • Gedichten komen prachtig tot hun recht in een natuurlijke buitenomgeving.
  • Echte ervaringen helpen om fenomenen te begrijpen. Door te zien, te maken, te beleven … is het later makkelijker om de verklaring te begrijpen (vb. het verdampen van water, het hefboomeffect om een zware steen op te heffen ...). Hiervoor is voldoende materiaal en experimenteerruimte nodig.
  • Een les 'komt beter binnen' wanneer leerlingen zien, voelen en ervaren: laat kinderen bijvoorbeeld rekenen met oppervlaktes door tegels te meten en te tellen of onderdelen van planten benoemen met 'echte planten'.
  • Voorzie voor buitenlessen een verzamelplek/zitarena. Kies voor gerecupereerde betondallen, grote blokken natuursteen, hout, eventueel ingebed in een speelheuvel, in de schaduw van een pergola of graszoden.
  • Scholieren kunnen verantwoordelijkheden opnemen in de organisatie van sport & spel tijdens de middagpauze, er reclame voor maken, leerlingen uitnodigen enz. Dit geeft een boost aan het samenleven op school.

Meer info

  • Op 25 april is het buitenlesdag. Doe mee!
  • Het project ‘De boom in’ brengt kinderen terug in contact met bos en natuur in hun omgeving. Op de site vind je educatief materiaal voor 1e, 2e en 3e graad lager onderwijs.
  • Inspiratie over spelen met losse materialen, vind je hier!

Inspirerende voorbeelden

  • In Vrije School in Heerlen in Nederland willen kinderen bij regenweer naar buiten! Het natuurspeelplein wordt onder meer ook ingezet als verlengde van de leerstof en bij natuurgebonden jaarfeesten.
  • Op speciale of feestelijke gelegenheden steken ze in de Heemtuin Hertog Karel de oven aan. De vuurkring en zelfgebouwde leemoven voor pizza's en broodjes zorgen voor heel wat gezelligheid, plezier en intense buitenervaringen. Kinderen leren er dat je helemaal zelf voor iets lekkers kan zorgen: hout sprokkelen en vuur maken, graan oogsten en malen, deeg kneden en brood of pizza bakken.
  • Toen op school Poelbos een paar oude containerklassen werden afgebroken, kwam een klein stukje grond vrij dat op initiatief van de ouders werd omgetoverd tot groene speelplek. De directie en leerkrachten ontdekten snel het potentieel van deze buitenplek en het aanpalende bos en pasten hun pedagogisch project aan. Leerkrachten volgden workshops Outdoor Teaching en ook de opvangjuffen werden betrokken in de inrichting en het waarom van een groene speelplaats.